คุณธรรมของผู้บริหารการศึกษา

คุณธรรมของผู้บริหารการศึกษา

หากจะพูดถึงคุณธรรมของผู้บริหารสถานศึกษา ผู้บริหารการศึกษาต้องรู้

1. นิยามศัพท์ด้านคุณธรรม
      ธรรมะ  ข้อควรประพฤติปฏิบัติ
      หลักธรรม หมวดหมู่แห่งธรรม
      คุณธรรม ความดีงามในจิตใจซึ่งทำให้เคยชินประพฤติดี ธรรมะที่ดีงามที่ควรครองไว้ในใจ
      จริยธรรม ธรรมะที่ดีงามที่แสดงออกทางกาย
      วัฒนธรรม สิ่งดีงามที่ยึดถือปฏิบัติสืบทอดกันมา
      ค่านิยม คุณธรรมพื้นฐานที่ยึดถือเป็นวิถีชีวิต
      มนุษยธรรม ธรรมะพื้นฐานที่มนุษย์ควรยึดถือปฏิบัติ( ศีล 5 )

       อารยธรรม ความเจริญที่สูงเด่นเมื่อเปรียบเทียบกับวัฒนธรรมผู้อื่น
       จรรยาวิชาชีพ กฎเกณฑ์ความประพฤติ มารยาทในการประกอบอาชีพ
       จรรยาบรรณ ประมวลกฎเกณฑ์ ความประพฤติ มารยาทของผู้ประกอบอาชีพ
      ดังนั้น คุณธรรมและจริยธรรมสำหรับผู้บริหารสถานศึกษา จึงหมายถึง

          - ข้อวัตรที่ผู้บริหารควรศึกษาควรรู้
          - ข้อปฏิบัติที่ผู้บริหารควรยึดถือปฏิบัติ
          - ข้อความดีที่ผู้บริหารควรนำมาครองใจ

2. คุณธรรมของผู้บริหารและสิ่งควรรู้ด้านคุณธรรม
   2.1 คุณธรรมหลัก 4 ประการ ของอริสโตเติล
        1. ความรอบคอบ 2. ความกล้าหาญ 3. การรู้จักประมาณ 4. ความยุติธรรม

    2.2 พระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
          1. การรักษาความสัตย์               2. การรู้จักข่มใจตัวเอง

          3. การอดทน อดกลั้นและอดออม  4. การรู้จักละวางความชั่ว
    2.3 ค่านิยมพื้นฐาน 5 ประการ
           1. การพึ่งตนเอง 2. การประหยัดและอดออม
           3. การมีระเบียบวินัย 4. การปฏิบัติตามคุณธรรม
           5. รักชาติ ศาสน์ กษัตริย์
     2.4 ทศพิธราชธรรม ธรรมของผู้ปกครอง
           1. ทาน- การให้            2. ศีล – การควบคุมกายวาจา
            3. บริจาค- การเสียสละ 4. อาชวะ – ซื่อตรง
            5. มัทวะ – อ่อนโยน     6. ตบะ - ความเพียร
            7. อักโกธะ- ไม่โกรธ     8. อวิหิงสา- ไม่เบียดเบียน
            9. ขันติ – อดทน         10. อวิโรธนะ – ไม่ผิดธรรม
      2.5 พรหมวิหาร 4 คุณธรรมของท่านผู้เป็นใหญ่
             1. เมตตา – รักใคร่      2. กรุณา – สงสาร
              3. มุทิตา – พลอยยินดี     4. อุเบกขา – วางเฉย
          2.6 อิทธิบาท 4 คุณธรรมเครื่องทำให้ประสบความสำเร็จ
              1. ฉันทะ – พอใจ 2. วิริยะ – เพียร 3. จิตตะ-ฝักใฝ่ 4. วิมังสา – ตริตรอง
                  ประโยชน์ - พอใจในงาน ไม่เบื่อ มีความเพียร ศึกษาค้นคว้าปฏิบัติงานจนสำเร็จ
          2.7 สังคหวัตถุ 4 คุณธรรมที่เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวใจคน
                1. ทาน – ให้ปัน                 2. ปิยวาจา – วาจาอ่อนหวาน
                3. อัตถจริยา – ประพฤติประโยชน์ต่อผู้อื่น 4. สมานัตตา – ไม่ถือตัว
                 ประโยชน์ - ทำให้ผู้อื่นรักใคร่ นับถือ ยึดเหนี่ยวน้ำใจผู้อื่น
          2.8 ธรรมมีอุปการะมาก

                - สติสัมปชัญญะ ช่วยไม่ให้เกิดความเสียหาย
                - นาถกรณธรรมหรือพหุการธรรม
          2.9 สัปปุริสธรรม 7 ธรรมของสัตบุรุษ
               1. ธัมมัญญุตา รู้จักเหตุ        2. อัตถัญญุตา รู้จักผล
               3. อัตตัญญุตา รู้จักตน         4. มัตตัญญุตา รู้จักประมาณ
                5. กาลัญญุตา รู้จักกาล        6. ปริสัญญุตา รู้จักชุมชน
                7. ปุคคลัญญุตา รู้จักคนควรคบ( บุคคล)
               ประโยชน์
                ข้อ 1 – 2 ช่วยให้มีเหตุผลไม่งมงาย
                ข้อ 3 – 4 ช่วยให้รู้จักวางตัวเหมาะสม
                ข้อ 5 ช่วยให้เป็นผู้ทันสมัยก้าวหน้าในงาน
                  ข้อ 6 – 7 ช่วยให้รู้เท่าทันเหตุการณ์
          2.10 อธิษฐานธรรม ธรรมที่ควรตั้งไว้ในใจ
                1. ปัญญา - รอบรู้              2. สัจจะ - ความจริงใจ
                3. จาคะ – สละสิ่งที่ไม่จริงใจ 4. อุปสมะ – สงบใจ
          2.11 ขันติโสรัจจะ

                 – ธรรมอันทำให้งาม ความอดทน สงบเสงี่ยม เป็นเครื่องประดับของนักปราชญ์
         2.12 หิริโอตตัปปะ – ธรรมเป็นโลกบาลหรือธรรมคุ้มครองโลก
                  หิริ – ละอายในการทำบาป
                  โอตตัปปะ – เกรงกลัวต่อบาปและผลแห่งบาป
         2.13 อคติ 4 - สิ่งที่ไม่ควรประพฤติ
                1. ฉันทาคติ - ลำเอียงเพราะรัก   2. โทสาคติ – ลำเอียงเพราะชัง
                3. โมหาคติ - ลำเอียงเพราะเขลา 4. ภยาคติ - ลำเอียงเพราะกลัว
         2.14 พละ 5

              - ธรรมเป็นกำลัง 5 อย่าง ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญา
         2.15 เบญจธรรม

              - ศีล 5 ข้อ ควรงดเว้น 5 ประการ ทำให้ก้าวหน้าในชีวิต เกิดความสบายใจไม่ทุกข์ร้อน
          2.16 นิวรณ์ 5  - ธรรมอันกั้นจิตไม่ให้บรรลุความดี
                1. กามฉันท์ - ใคร่ในกาม 2. พยาบาท - ปองร้าย
                3. ถีนมิทธ - ง่วงเหงา 4. อุทธัจจกุกกุจจะ - ฟุ้งซ่าน
                5. วิจิกิจฉา – ลังเล สงสัย
           2.17 มรรค 8 - แม่บทแห่งการปฏิบัติของบุคคล
                1. สัมมาทิฏฐิ - ปัญญาชอบ 2. สัมมาสังกัปปะ - ดำริชอบ
                3. สัมมาวาจา - เจรจาชอบ 4. สัมมากัมมันตะ - ทำการงานชอบ
                5. สัมมาอาชีวะ - เลี้ยงชีวิตชอบ 6. สัมมาวายามะ - เพียรชอบ
                7. สัมมาสติ - ระลึกชอบ 8. สัมมาสมาธิ - ตั้งใจชอบ
          2.18 เวสารัชชกรณธรรม - ธรรมทำความกล้าหาญ 5 อย่าง
                 1. สัทธา - ทำให้ใจหนักแน่น           2. ศีล - บังคับตนไม่ทำผิด
                 3. พาหะสัจจะ - ทำงานตามหลักวิชา 4. วิริยารัมภะ - ป้องกันความโลเล
                 5. ปัญญา - ช่วยให้เห็นทางถูกผิด
         2.19 อภิณหปัจจเวกขณ์

               - ธรรมแห่งความไม่ประมาท
               - การพิจารณาเป็นประจำในเรื่องความแก่ เจ็บ ตาย การพลัดพราก กรรมทำให้ไม่ประมาทในการสร้างกรรมดี
         2.20 สาราณิยธรรม

                - ธรรมเป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึง
          2.21 อปริหานิยธรรม

                - ธรรมไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม
          2.22  ฆราวาสธรรม    - ธรรมของผู้ครองเรือน
               1. สัจจะ – สัตย์ซื่อแก่กัน 2. ทมะ – รู้จักข่มจิตของตน
               3. ขันติ – อดทน 4. จาคะ – สละให้เป็นสิ่งของของตนแก่คนที่ควร
         2.23 กุศลกรรมบท - ทางแห่งความดี 10 อย่าง กายสุจริต 3 วจีสุจริต 4 มโนสุจริต 3
ปธาน - ความเพียร 4 อย่าง
              1. สังวรปธาน - เพียรไม่ให้เกิดบาป 2. ปหานปธาน - เพียรละบาป
               3. ภาวนาปธาน – เพียรให้กุศลเกิด 4. อนุรักษขนาปธาน – เพียรรักษากุศล
         2.24 บุญกิริยาวัตถุ 3 - หลักของการทำบุญ
               1. ทานมัย – บริจาคทาน 2. ศีลมัย – รักษาศีล
               3. ภาวนามัย – เจริญภาวนา
          2.25  โลกธรรม 8 - ธรรมดาของโลก แบ่งเป็น 2 ฝ่าย
                1. อฏฐารมณ์ 4 - ฝ่ายได้ ได้ลาภ ได้ยศ ได้รับการสรรเสริญ ได้สุข
                2. อนิฏฐารมณ์ 4 ฝ่ายเสื่อม เสื่อมลาภ เสื่อมยศ ถูกนินทา ได้ทุกข์
          2.26 อริยทรัพย์ 7 - ความดีที่มีในสันดานอย่างประเสริฐ
                 1. ศรัทธา 2. ศีล 3. หิริ 4. โอตตัปปะ
                 5. พาหุสัจจะ 6. จาคะ 7. ปัญญา
          2.28 อริยสัจ 4 ความจริงอันประเสริฐ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค
          2.29 ขันธ์ 5 รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ
          2.30 สามัญลักษณะ ไตรลักษณ์ ลักษณะที่เสมอกันแก่สังขารทั้งปวง
               1. อนิจจตา ไตรลักษณ์ ลักษณะที่เสมอกันแก่สังขารทั้งปวง
               2. ทุกขตา ความเป็นทุกข์
               3. อนัตตา ความไม่ใช่ของตน
          2.31 จักรธรรม 4 ธรรมเหมือนวงล้อนำสู่ความเจริญ
              1. ปฏิรูปเทสวาหะ อยู่ในประเทศอันควร
              2. สัปปุริสูบัสสยะ คบสัตบุรุษ
              3. อัตตสัมมาปณิธิ ตั้งตนไว้ชอบ
               4. ปุพเพกตปุญญตา ทำดีไว้ในปางก่อน
         2.32 ธรรมะกับหลักการบริหาร
               1. นิคัญเห นิคคัญหารหัง ข่มคนที่คนข่ม
               2. ปัคคัญเห ปัคคัญหารหัง ยกย่องคนที่ควรยกย่อง
               3. ทิฏฐานุคติ ทำตัวเป็นแบบอย่างที่ดี
         2.33 การเข้าถึงพระธรรม 3 ขั้น
               1. ปริยัติธรรม ศึกษาหลักคำสอน
               2. ปฏิบัติธรรม ลงมือปฏิบัติธรรม
               3. ปฏิเวชธรรม ได้รับผล
        2.34 วัฒนธรรมไทย แบ่งออกเป็น 4 อย่าง
              1. คติธรรม ทางหรือหลักในการดำเนินชีวิต เกี่ยวกับจิตใจ
              2. เนติธรรม เกี่ยวกับสิทธิและหน้าที่ของบุคคล
              3. วัตถุธรรม เกี่ยวกับความสะดวกสบายใจในการครองชีพ ปัจจัย 4 ศิลปะ
               4. สหธรรม คุณธรรมทำให้คนอยู่ร่วมกันอย่างมีระเบียบ มารยาท
ประเพณี สิ่งที่ปฏิบัติสืบต่อกันมา